Հայ եկեղեցւոյ Խորհրդոց մատեանի պատմական հոլովոյթը. Հ. Մովսէս Վրդ. Տօնանեանի շաբաթական հաղորդաշարը (94)

ՂԴ. Հաղորդում

Այսօրուայ հաղորդումի ընթացքին, պիտի անդրադառնանք Ս. Կիւրեղ Աղեքսանդրացիի արժանիքին Հայ Եկեղեցւոյ աւանդութեան մէջ:

Եկեղեցւոյ բոլոր Հայրերն «Քրիստոնէական Հաւատք»ի ջատագովներն ու պաշտպանները եղած են։ Այս կերպով, եկեղեցական աւանդութիւնը Առաքեալներէն սկսեալ յաջորդականութեամբ հասած է մեզի։ Եւ ասիկա ամէնէն հարուստ փաստն է, որ մէկ եւ միեւնոյն կենդանացնող, ապրեցնող հաւատքը կայ, որ Եկեղեցւոյ մէջ պահպանուած է Առաքեալներէն մինչեւ այսօր և պահուած է Ճշմարտութեան մէջ։

Երանեալ Ս. Կիւրեղ Աղեքսանդրացին կը հանդիսանայ Եկեղեցւոյ հաստատուն սիւն և ամուր խարիսխ, քաջ հովիւ և առաքինի նահատակ, որ իր անվեհեր անձը ամէն տեսակ չարչարանքներու մէջ նետեց՝ ճշմարտութիւնը պաշտպանելու համար, ինչպէս և ինքն իսկ նախապէս կ'ըսէր. «չեմ տար քուն իմ աչքերուն կամ նինջ իմ արտեւանունքներուն կամ հանգիստ իմ մարմնին, այլ մինչեւ մահս կը չարչարուիմ այս պատերազմին մէջ, որ հոգիներու փրկութեան համար է, և իմ անձիս փառք կը համարեմ մեռնիլ այսպիսի պայքարի մէջ»:

Ս. Կիւրեղ Հայրապետը (376-444թ.) Աստուծոյ Բանի մարդեղութեան անճառելի խորհուրդին խորիմաց վարդապետութեան մասին հեղինակեց երկեր, որոնք էական դարձան քրիստոնէական մտածողութեան, վարդապետութեան եւ հաւատքի գործադրութեան համար։ Արեւելքի մէջ ան յայտնի եղած է որպէս «եկեղեցական հայրերու կնիք» բնութագրութեամբ: Ան Աղեքսանդրեան դպրոցի ամենափայլուն աստուածաբաններէն մէկը կը համարուի, որ Յիսուսի աստուածութիւնը շեշտելով հանդերձ, չի մերժեր կամ նուազեցներ անոր մարդկութիւնը: Եւ հիմնուելով Աթանասի և Կապադովկեան Հայրերու տեսութիւններուն վրայ՝ կը համադրէ Ս. Երրորդութեան, Քրիստոսի մարդեղութեան և բնութեան վարդապետութիւնը:

Ս. Կիւրեղի նշանաւոր «Մի բնութիւն Բանին մարմնացելոյ» բանաձեւը միշտ եղած է Հայ Եկեղեցւոյ Քրիստոսի բնութեան վարդապետութեան հիմնաքարը, որով ընդդէմ Նեստորի երկու բնութեան բաժանող վարդապետութեան, կը շեշտէ Քրիստոսի աստուածային և մարդկային բնութիւններու անխառն և անայլայլելի միութիւնը: Արդարեւ, երրորդ տիեզերական ժողովի կողմէ վճռականապէս ընդունուած և որդեգրուած է վերոյիշեալ համադրող սքանչելի բանաձեւը: Այսպէս, Ս. Կիւրեղ Հայրապետը իր կեանքի գրեթէ բոլոր օրերուն՝ ստիպուած եղաւ իր հակառակորդներուն բերանները փակելու, տգէտները ուսուցանելու իր բազմապատիկ գրուածքներով, որոնց մէջ երեւելի են «Գիրք պարապմանց»ը՝ մարդեղութեան խորհուրդի մասին, «Գիրք գանձուց»ը՝ տեսակ տեսակ հերձուածներու դէմ, ինչպէս նաեւ բազում ճառեր, թուղթեր, և Հին և Նոր Կտակարաններու մեկնութիւններ, որոնք 8-րդ դարուն մեծ մասամբ, Ստեփանոս Սիւնեցիի ձեռքով հայերէն թարգմանուած են: Տեղին է յիշել թէ բարեկամական սերտ կապ հաստատուած է Կիւրեղի և Հայոց Հայրապետի՝ Ս. Սահակ Պարթեւի միջեւ, որ Ս. Մեսրոպ Մաշտոցի և իր Եկեղեցւոյ ողջ Միաբանութեան հետ միասին եղաւ առաջին և գլխաւոր ջախջախիչը Մոպսուեստացիի և անոր հետեւորդին՝ Նեստոր մոլար ուսման:

Ս. Կիւրեղը ցոյց տուաւ թէ Նեստորի ամբողջ վարդապետութեան արմատը ունայն է և Մոպսուեստացիի գործի դառնութեան աղբիւր է, ի ներբողումն Ս. Աստուածածնի և ի ջախջախումն նեստորի աղանդին: Հայ Եկեղեցին տարին երկու անգամ կը տօնէ այս մեծ Հայրապետի յիշատակը, մէկը՝ միասին (Սրբոց Հայրապետացն Աթանասի և Կիւրղի), Վարդավառին յաջորդող չորորդ շաբաթ օրը, միւսը՝ Եկեղեցւոյ տասներկու վարդապետներու շարքին (Սրբոց երկոտասանից վարդապետացն), Հոկտեմբերի վերջը: