Kard Czerny:Mwelekeo wa AI haujaandikwa katika teknolojia yenyewe

Na Angella Rwezaula – Vatican.

Ustadi, dhamiri na utunzaji, yalikuwa ni maneno matatu yaliyojitokeza katika hotuba yake Kardinali Michael Czerny, Mwenyekiti wa  Baraza la Kipapa la Kuhamasisha Maendeleo Fungamani ya Binadamu.wakati wakati wa uwakilishi wa Waraka wa Kitume wa Magnifica Humanitas. Ni Mjesuit kutoka Canada mwenye asili ya Czech, ambaye alitoa huduma yake nchini Canad, Amerika ya Kati, na Afrika. Akiwa Roma, aliongoza Sekretarieti ya Kijesuit ya Haki ya Jamii; mwaka 2010, aliingia katika Baraza la Kipapa la Haki na Amani kama msaidizi wa Kardinali Peter Turkson katika Baraza la Kipapa la Haki na Amani. Baadaye Papa Francisko alimteua kuwa katibu msaidizi mwenza wa Kitengo cha Wahamiaji na Wakimbizi na, kuanzia mwaka 2022, hadi sasa ni Mwenyekiti wa Baraza analolingoza.

Kwa Kardinali Parolin, Katibu Mkuu aliyekuwa akiratibu Mkutano huo alisema kuwa: “Maneno yake yatatatusaidia kuweka akili unde ndani ya upeo wa maendeleo fungamani ya binadamu, ambapo maendeleo ya kiteknolojia yanakutana na utunzaji wa nyumba yetu ya pamoja, elimu ya vizazi vijavyo, na matumaini ya Kikristo. Kwa njia hiyo Kardinali Michael Czerny alianza kuwageukia wote kuanzia na Baba Mtakatifu na kushukuru  kwa "fursa ya kuzungumza katika tukio hili lenye umuhimu mkubwa, wakati Baba Mtakatifu Leo XIV anapowasilisha Magnifica Humanitas kwa Kanisa na kwa ulimwengu, akituomba tuangalie enzi ya akili unde kwa uwazi na matumaini." Ifuayao ni hotuba kamili.

Papa Leo katika Uwakilishi wa Waraka wake   (@Vatican Media)

Ustadi:Akili unde ni moja ya mafanikio ya ustadi wa binadamu

Hotuba yangu inalenga maneno matatu yanayotoa mitazamo mitatu tofauti: ustadi, dhamiri na utunzaji. Neno la kwanza ni ustadi. Akili unde ni mojawapo ya mafanikio makubwa ya ustadi wa binadamu. Inatoa ushahidi wa kutosha wa uwezo wa ajabu wa utafiti na usanifu. Ubinadamu unaweza kujivunia kwa haki kile ambacho wanaume na wanawake wengi wa sayansi na teknolojia wameweza kufikia. Hata hivyo, kuna kitu kirefu zaidi kinachostahili kutambuliwa. Katika akili unde, ubinadamu unaweza kuona tafakari yake yenyewe: uwezo wa kufikirika, kujifunza, kutafuta utaratibu ndani ya ugumu. Kila mafanikio halisi ya akili ya binadamu hufunua kitu cha ukuu wa mwanadamu na, kwa waamini, huelekeza kwenye fumbo la uumbaji: wanaume na wanawake wameumbwa kwa mfano wa Mungu na hushiriki kwa njia yenye kikomo katika ubunifu wa kimungu. Mtazamo huu unaturuhusu kukabiliana na changamoto za akili unde kwa shukrani na utambuzi. Shauku kubwa isiyo na ukosoaji na hofu inayopooza inaeleweka, kwa kuwa mabadiliko yanayoletwa na teknolojia mpya yanaendelea kwa kasi inayozidi michakato ya kitamaduni, kisiasa na kielimu ambayo jamii zilikuwa zikiiga mabadiliko makubwa ya kihistoria.

Hakuna anayejenga peke yake chagua za kila mtu huathiri mpango mzima

Huku Mapinduzi ya Viwanda yakibadilisha polepole kazi, jiji, familia na uchumi, mabadiliko ya kidijitali yanaendelea kwa kasi kubwa, wakati mwingine ndani ya muda wa miezi michache, inaonekana kama juma. Ni katika muktadha huu ambapo Waraka huo  unatualika kuingia kwa uangalifu katika "eneo la ujenzi la wakati wetu" (§ 236). Picha hiyo inatia fikira na inaamsha hisia. Kinachojengwa kiko wazi na hakijakamilika, mahali pa kutengenezwa. Kinahitaji ujuzi mbalimbali, uratibu na, zaidi ya yote, maono ya pamoja. Hakuna anayejenga peke yake; chaguo za kila mtu huathiri mpango  mzima. Mustakabali wa akili unde pia, ni eneo la ujenzi. Unaweza kuchangia kuishi kwa usawa zaidi, kusaidia utunzaji wa nyumba yetu ya pamoja na kutumikia maendeleo ya watu. unaweza pia kulimbikiza nguvu, kuzidisha ukosefu wa usawa na kuwaacha nyuma wale ambao tayari wako pembezoni. Mwelekeo ambao AI inachukua haujaandikwa katika teknolojia yenyewe. Inategemea chaguo zetu, taasisi zinazohifadhi na kuunga mkono uchaguzi huo, na uwezo wetu wa kusimamia uvumbuzi kwa uwajibikaji ili kutumikia manufaa ya wote.

Uwakilishi wa Waraka wa Papa Leo XIV   (@Vatican Media)

Dhamiri:Waraka unaoendekeza maono na mwelekeo wazi

Neno la pili ni dhamiri. Magnifica Humanitas unapendekeza maono na mwelekeo wazi: mwanadamu ni "kiumbe kilichowekwa katika mtandao wa mahusiano na viumbe vingine hai na pamoja na uumbaji wote" (§ 237). Akili unde huathiri ubora wa mahusiano yetu ya kuishi na huunda mazingira ya kibinadamu ambapo maamuzi yetu hutokea na mahusiano yanaendelea. Suala la teknolojia haliwezi kutenganishwa na swali la ubinadamu: sisi ni nani, jinsi tunavyoishi duniani, na jinsi tunavyotendeana. Swali linalohusiana, ambalo linajadiliwa sana leo, ni kama, na kwa maana gani, tunaweza kuzungumzia fahamu kuhusiana na mifumo ya akili unde iliyoendelea zaidi. Ni swali zito, linalostahili kuzingatiwa na kusomwa zaidi. Hata hivyo, kumbuka kwamba si swali la kiufundi tu. Kimsingi zaidi, hili ni swali la kifalsafa, kwani linahusu maana ya uzoefu, mambo ya ndani, ubinafsi na uhuru. Kwa hivyo, linabaki wazi kwa tafsiri mbalimbali.

Kanisa linakaribisha mijadala kwa heshima na kutambua michango ya kisayansi na kifalsafa

Kanisa linakaribisha mijadala hii kwa heshima na linatambua thamani ya michango ya kisayansi na kifalsafa. Ushiriki wake katika mambo haya unatokana na maono yake mwenyewe kuhusu mwanadamu, yaliyopokelewa kupitia Ufunuo na kuendelezwa ndani ya utamaduni wake hai. Hapa, uthibitisho wa Mtaguso wa Pili wa Vatican ni muhimu sana: "Dhamiri ndiyo kiini cha siri na kimbilio la mwanadamu. Huko yuko peke yake na Mungu, ambaye sauti yake inasikika ndani yake" (GS 16). Mtaguso unachukulia dhamiri kama sehemu ya ndani kabisa ya mtu ambapo mwanadamu huguswa na sauti ya Mungu, anatambua yaliyo mema, anasikia wito wa ukweli, na anakuwa na uwezo wa kujibu. Kwa sababu hii, ni sehemu ya wito wa kipekee wa mwanadamu: kuwa mpatanishi wa Mungu, mshirika katika agano, na mhusika mbele Yake. Dini zingine na mawazo ya kidunia pia huchangia sana katika uelewa wa dhamiri.

Papa Leo akipiga makofu kwa wazungumzaji   (@Vatican Media)

Utunzaji:Ujenzo wa kidijitali na eneo la ujenzi wa nyumba yetu ya pamoja

Neno la tatu ni utunzaji. Waraka wa Magnifica Humanitas uaakisi athari ya akili unde kwenye nyumba yetu ya pamoja na, kutoka katika mtazamo huu, inasimama katika mwendelezo mkubwa na Laudato si' na Laudate Deum. Katika maandishi hayo, Papa Francisko alifundisha kwamba nguvu ya kiufundi inapotenganishwa na hekima inayoweza kulinda mahusiano, inaweza kugeuka kuwa utawala juu ya ubinadamu na uumbaji. Katika enzi ya akili unde, ufahamu huu unachukua umuhimu mpya. Eneo la ujenzi wa kidijitali na eneo la ujenzi wa nyumba yetu ya pamoja huungana kwenye swali moja: tunajenga ulimwengu wa aina gani, na mwanadamu ana nafasi gani ndani yake? Hili linajitokeza pia katika kiwango cha nyenzo, ikizingatiwa kwamba mifumo ya AI ya hali ya juu zaidi inahitaji miundombinu ya nishati kwa kiwango kikubwa: mpito wa kidijitali pia ni suala la ikolojia.

Kutunza mustakabali unategemea elimu kwa dhati

Kutunza mustakabali kunategemea elimu kwa dhati. Ni muhimu kufundisha "vizazi vipya kwamba mageuzi ya kiteknolojia hayafuati njia iliyopangwa awali lakini yanaweza kuongozwa na uwajibikaji wa kibinafsi na wa pamoja" (§ 238). Kuelimisha katika enzi ya akili unde kunamaanisha kuunda watu wenye uwezo wa kutumia zana zenye nguvu huku wakidumisha uhuru wa ndani; kupata kiasi kikubwa cha taarifa huku wakidumisha uamuzi muhimu; na kuishi katika mazingira ya kidijitali bila kupoteza furaha ya kusikiliza kweli, kukutana na mahusiano ya kibinadamu. Kama Wakristo, tunaingia katika juhudi hii tukiwa na "tumaini maalum lililojikita katika Yule aliyeshuka kutoka mbinguni 'kuunda historia  mpya hapa chini'" (§ 240). Tumaini letu linatokana na uhakika kwamba Roho Mtakatifu anatenda katika historia, pia katika enzi hii ya sasa, akiunga mkono kila chaguo linaloelekeza teknolojia kuelekea mema.

Kulinda ukweli na uhuru

Waraka unaelezea hili kwa maneno yenye nguvu kubwa: "Katika uaminifu mnyenyekevu wa maisha ya kila siku, hata enzi ya akili unde inaweza kuwa wakati ambapo Roho Mtakatifu analeta ustaarabu wa upendo katika maisha yetu"(§ 245). Hii inatualika kutazama zaidi ya kiwango cha udhibiti wa kiufundi au kanuni za kitaasisi. Vikwazo ni vikubwa zaidi: vinahusu asili ya kuishi pamoja kwa binadamu na uwezekano kwamba, katika enzi ya akili unde watu wanaweza kukua katika udugu na kukua kwa amani. Huu, labda, ni mchango wa asili zaidi ambao imani ya Kikristo huleta katika mjadala kuhusu akili unde: imani kwamba wanadamu daima hupita jumla ya mafanikio yao, wasifu wao wa data na simulizi yoyote inayowezekana ya kiufundi, kwa sababu wameitwa kwenye ukamilifu wa maisha unaopata ukweli wake katika uhusiano na utimilifu wake katika zawadi ya kudumu na ya dhati ya nafsi (Gaudium et spes, 24). Kulinda ukweli huu na uhuru huu, tukikabiliana na changamoto za wakati wetu, ni jukumu ambalo Waraka wa Magnifica Humanitas unatukabidhi.

Asante kwa kusoma makala yetu. Unaweza kuendelea kupata habari mpya kwa kujisajili kwa jarida letu la kila siku: Just click here.