Liturgiya oxunuşları: 25 MAY. Əqdəs Bakirə Məryəm - Kilsənin Anası

Kilsənin Anası Əqdəs Bakirə Məryəm bayramı bizə xatırladır ki, Məryəmin ilahi analığı Məsihin Öz iradəsinə uyğun olaraq bütün insanları və bütün Kilsəni əhatə edir. Məryəmin Çarmıxın ətəyindəki analığı insan məntiqi üçün ağlasığmaz bir addım irəli atdı. İsanın Anası Yeni Həvvaya çevrildi, çünki Oğul Onu Öz xilaskar ölümünə - bu dünyaya gələn hər bir insan üçün yeni və əbədi həyat mənbəyinə şərik etdi. Papa XIV Leo bizə Allah Anası ilə Məsihin mistik Bədəni arasında mövcud olan ayrılmaz ruhani əlaqəni belə xatırladır: «Kilsənin məhsuldarlığı Məryəmin məhsuldarlığı ilə eynidir. Əslində, Məryəmin və Kilsənin bu ruhani məhsuldarlığı onların müqəddəsliyi ilə, yəni Məsihə bənzəməsi ilə ayrılmaz şəkildə bağlıdır». Kilsə yalnız Məryəm kimi öz Rəbbi ilə tam uyğunlaşdıqda, Onun müqəddəsliyini və məhəbbətini əks etdirdikdə Allah üçün yeni övladlar doğa bilir. Çarmıx altında qəbul etdiyi analıq missiyası sayəsində Məryəm Sion otağında yeni doğulan Kilsənin xidmətinə qalxır. O, İsanın canlı xatirəsinə çevrilir. Qorxu və şübhə içində olan şagirdlərin arasında Allah Anası “cazibə mərkəzi”  -  fərqləri yumşaldan və həvarilərin duasını həqiqətən yekdil və ahəngdar edən ruhani maqnitə çevrilir.

Adi dövr: adi günlərin müqəddəsliyi

Adi dövrü (və ya “İl ərzindəki dövrü”) liturgik ilin digər dövrləri ilə müqayisədə “ikinci dərəcəli” və ya “daha zəif” hesab etmək yanlış olardı. Onun Məsihin həyatındakı konkret bir tarixi hadisəyə bağlı olmaması bu dövrün əhəmiyyətini azaltmır.

Bu dövrün məqsədi xristian icmasına Məsihin xilaskar sirrini məhz adi, gündəlik həyatın içində dərindən yaşamağa kömək etməkdir. Adi dövr möminlərə həqiqi şagirdliyin açarını verir: Müəllimi dinləmək və hər gün Onun ardınca getmək. Bu dövr gündəlik həyatımızı mötərizəyə almaq üçün deyil, əksinə, onu xilasin gizli məqamı kimi işıqlandırmaq üçündür.

Adi dövr bizi liturgik ənənənin ən qədim köklərinə qaytarır. Xristianlığın ilk əsrlərində bazar günü - Rəbbin Pasxasının həftəlik qeyd olunması - yeganə məlum bayram idi və bütün icma üçün əsas istiqamətverici rolunu oynayırdı. Liturgik ilin bütün zənginliyi məhz bazar günündən – Rəbbin günündən tədricən formalaşdı. Yalnız zaman keçdikcə Kilsə Məsihin sirrinin ayrı-ayrı tərəflərini xüsusi şəkildə qeyd etməyə başladı; bunun nəticəsində Pasxa və Milad bayramları, onlara hazırlıq dövrləri (Böyük Oruc və Advent), eləcə də onların mənasını dərk etməyə yönəlmiş dövrlər (Pasxa və Milad zamanı) meydana gəldi.

Beləliklə, Adi dövr bizə Rəbb gününü yenidən “ən başlıca bayram” kimi kəşf etmək üçün gözəl imkan verir; məhz bu gündə biz hər həftə Allahın həyatımızdakı birinciliyini təsdiqləyirik. Rəbb günü Dirilmiş Rəbblə görüş məkanına çevrilir və əmək ilə istirahət arasında sağlam və müdrik tarazlığın vacibliyini xatırladan güclü bir işarə olur. Bu, bizi xilas edən Allah məhəbbətini qeyd etdiyimiz gündür.

BİRİNCİ OXUNUŞ Yar 3,9-15.20

Rəbb Allah Adəmi səsləyib dedi: «Haradasan?» O cavab verdi: «Bağda səsini eşitdim və çılpaq olduğum üçün qorxdum, ona görə də gizlənmişəm». Rəbb Allah dedi: «Kim sənə bildirdi ki, çılpaqsan? Sənə yeməyi qadağan etdiyim ağacın meyvəsindən yeməmisən ki?» Adəm dedi: «Mənimlə birgə olmaq üçün verdiyin qadın o ağacın meyvəsindən verdi, mən də yedim». Rəbb Allah qadına dedi: «Sən niyə belə etdin?» Qadın dedi: «İlan məni yoldan çıxartdı, mən də yedim». Rəbb Allah ilana dedi: «Sən bunu etdiyin üçün bütün ev heyvanları və çöl heyvanları arasında lənət qazanırsan. Qarnın üstündə sürünəcəksən, bütün ömrün boyu torpaq yeyəcəksən. Mən səninlə qadın arasına, sənin balanla onun övladı arasına düşmənçilik salıram. Bu övlad sənin başından vuracaq, sən də onu dabanından sancacaqsan».  Adəm arvadının adını Həvva qoydu, çünki o, yer üzündə yaşayanların hamısının anası oldu. Onda Rəbb Allah Adəmlə arvadı üçün dəridən paltar düzəltdi və onlara geyindirdi.

Təfsir

2018-ci il fevralın 11-də Papa Fransisk Əqdəs Bakirə Məryəm - Kilsənin Anası liturgik xatirəsini zəruri bayram kimi təsis etdi və onun Pentikostdan - Kilsənin öz “doğum gününü” qeyd etdiyi gündə sonrakı bazar ertəsi günündə keçirilməsini qərara aldı. Bu bayram Məryəmin hər bir möminə münasibətdə analıq rolunu daha aydın şəkildə göstərmək və Allah Anasına olan ehtiramımızı möhkəmləndirmək məqsədi daşıyır. Yaradılış Kitabının 3-cü fəslindən olan parça bizi ilk günah anına qaytarır. Allah sanki heyrət içində insanı - kişi və qadını - axtarır, lakin onları olduqları yerdə tapa bilmir. Rəbb bağçada hökm sürən sükutu pozaraq Adəmi çağırır. İnsanın reaksiyası isə dərin simvolik məna daşıyır: Allahın səsini eşidən insan utancından gizlənir. Bu məqama xüsusi diqqət yetirmək lazımdır: insan Allahın birbaşa hüzurundan deyil, sadəcə Onun səsindən qorxur. Allahın Kəlamının yalnız bir əks-sədası Adəm və Həvvanın qəlbində onların səhvini bütün ağırlığı ilə hiss etmələrinə və Yaradanın etibarını sındırdıqlarını anlamalarına səbəb olur. Utanc Allah hökmünü elan etməzdən əvvəl insanın daxilində doğulur. Bundan dərhal sonra isə insan tarixində bu günədək davam edən faciəli bir proses başlayır: günahın məsuliyyətini başqasının üzərinə atmaq. Kişi qadını günahlandırır, qadın isə ilanı… İnsanla Allah arasındakı şaquli bağ qırılan kimi, üfüqi bağ - insan qardaşlığı da dərhal dağılır. Yaxınımız artıq qardaş deyil, bədbəxtliklərimizin səbəbkarına çevrilir. Bu faciəni daxildən seyr edərək Rəbdən bizi Öz məhəbbətində qorumasını diləyirik. Çünki yalnız bugünkü Məzmurda oxunan sözləri -  «Sənin haqqında əzəmətli sözlər söylənir, ey Allahın şəhəri!» - həm ağlımızla anlayacaq, həm də qəlbimizlə hiss etdiyimiz zaman, biz öz utancımızın kolluqları arasında gizlənməyi dayandıracağıq. Biz Rəbbə doğru qaçacağıq, çünki anlayacağıq ki, O sonsuz dərəcədə mərhəmətli və xeyirxahdır.

İNCİL Yəhya 19, 25-34

İsanın çarmıxı yanında anası, anasının bacısı, Klopanın arvadı Məryəm və Məcdəlli Məryəm dayanmışdı. İsa anasını və onun yanında Öz sevimli şagirdinin dayandığını gördükdə anasına dedi: «Ana, bu sənin oğlundur!» Sonra isə şagirdə dedi: «Bu da sənin anandır!» Həmin andan sonra şagird onu öz evinə apardı.Daha sonra İsa hər şeyin artıq tamam olduğunu bilərək Müqəddəs Yazı tam yerinə yetsin deyə «Susadım!» dedi. Orada şərab sirkəsi ilə dolu bir qab qoyulmuşdu. Bir süngəri şərab sirkəsinə batıraraq züfaya taxıb İsanın ağzına yaxınlaşdırdılar. İsa şərab sirkəsini daddı. Sonra «tamam oldu» dedi və başını əyib ruhunu tapşırdı. Hazırlıq günü olduğuna görə Yəhudi başçıları Pilatdan çarmıxa çəkilənlərin baldırlarının qırılmasını və cəsədlərin götürülməsini xahiş etdilər. Onlar cəsədlərin Şənbə günü çarmıxda qalmasını istəmirdilər, çünki o Şənbə günü böyük bir bayram idi. Onda əsgərlər gəlib əvvəl İsa ilə çarmıxa çəkilən bir adamın, sonra isə o biri adamın baldırlarını qırdılar. İsanın yanına gələndə isə Onun artıq öldüyünü görüb baldırlarını qırmadılar. Amma əsgərlərdən biri Onun böyrünü nizə ilə deşdi, o anda oradan qan və su axdı.

Təfsir

Bir çox insanda tamamilə təbii bir sual yarana bilər: nə üçün Kilsənin Anası Əqdəs Bakirə Məryəmin xatirəsi məhz Pentikostdan, yəni Kilsənin dünyaya zühur etdiyi gündən dərhal sonra qeyd olunur? Liturgiyanın təqdim etdiyi İncil parçası bu suala təkcə aydın cavab vermir, eyni zamanda çox konkret bir çağırış da edir. İsa Çarmıxın ətəyində Öz Anasını və sevimli şagirdini görərək onları bir-birinə etibar edir. Vəftiz Sirri vasitəsilə biz Allahın övladları olmuşuq, lakin bugünkü Kəlam bizə xatırladır ki, Çarmıx altında, Məsihin Öz ölüm anındakı vəsiyyətinə uyğun olaraq, biz eyni zamanda Məryəmin də övladlarına çevrilirik: «Ana, bu sənin oğlundur». Xristian olaraq ruhani inkişafımız İsa Məsihə nə qədər diqqətlə baxmağımızla ölçülür; bu baxış isə Məryəmin analıq baxışını - qeyd-şərtsiz məhəbbət, sədaqət və möhkəmliklə dolu baxışı özümüzünkü etməyi tələb edir. Lakin bu vəsiyyətin əks istiqamətdə də gücü vardır. Əgər biz Allahın və Məryəmin övladlarıyıqsa, o zaman qaçılmaz olaraq bir-birimizin qardaş və bacıları oluruq. Mətn burada çox dərin praktik nəticəyə gəlir: Məryəmi Ana kimi qəbul edib Onun övladlarını görməməzlikdən gəlmək mümkün deyil. Necə ki, biz qəlbimizdə Müqəddəs Məryəmin incə və şəfqətli hüzuru üçün yer açmağa çağırılmışıq, eləcə də İsanın Çarmıx altında Ona etibar etdiyi bütün oğul və qızlar - yəni yaxınlarımız üçün də ürəyimizi açmağa borcluyuq. Bu liturgik xatirə bizi ruhani yaxınlığımızın başlanğıcına qaytarır. Bizim bir-birimizlə bağımız insan simpatiyasının, baxış oxşarlığının və ya milli yaxınlığın nəticəsi deyil. Bu dərin məhəbbət birliyi tarixin ən qaranlıq anında - Çarmıx altında, İsa Məsihin suveren və xilasedici iradəsi ilə doğulmuşdur.