Shën Pantaleoni, mjeku që shëronte falas dhe martiri i Krishtit

Vatican News

Figura e Shën Pantaleonit zë një vend të veçantë në traditën e krishterë si shembull i mjekut që e vuri dijen dhe profesionin e tij tërësisht në shërbim të jetës, pa kërkuar kurrë shpërblim. Për këtë arsye ai nderohet si mbrojtësi i mjekëve, së bashku me shenjtorët Kozma dhe Damiani, si edhe i mamive. Emri i tij renditet gjithashtu ndër Katërmbëdhjetë Shenjtorët Ndihmëtarë, të cilëve besimtarët u drejtohen në lutje në kohë sëmundjesh dhe vuajtjesh.

Pantaleoni lindi në gjysmën e dytë të shekullit III në Nikomedi të Bitinisë, në Turqinë e sotme, atëherë një nga qytetet më të rëndësishme të Perandorisë Romake. Nëna e tij, Eubula, ishte e krishterë dhe u përpoq ta edukonte birin në fenë e Krishtit, ndërsa i ati ishte pagan. Pas vdekjes së nënës, Pantaleoni u rrit nën ndikimin e të atit dhe iu përkushtua studimit të mjekësisë. Falë talentit të jashtëzakonshëm, u bë nxënës i mjekut të njohur Eufrosini dhe shpejt fitoi emër si një nga mjekët më të zotë të kohës. Aftësitë e tij tërhoqën edhe vëmendjen e perandorit Maksimian, i cili e mori pranë oborrit perandorak.

Megjithatë, jeta e të riut mori një drejtim tjetër kur u njoh me meshtarin Ermolao, i cili jetonte i fshehur për shkak të përndjekjeve kundër të krishterëve. Bisedat me të zgjuan në zemrën e Pantaleonit fenë që nëna ia kishte mbjellë dikur. Tradita rrëfen se vendimi i tij për t'u pagëzuar erdhi pasi pa fuqinë e lutjes në emrin e Krishtit: një fëmijë, i vdekur nga pickimi i një nepërke, u kthye në jetë. Për Pantaleonin kjo ishte shenja që kërkonte për t'ia kushtuar plotësisht jetën Krishtit.

Që nga ai çast, Pantaleoni e jetoi profesionin e mjekut si një mision ungjillor. Nuk pranonte pagesë nga askush, sidomos nga të varfrit, dhe kujdesej për të sëmurët pa bërë dallim mes të pasurve e të varfërve. Në një kohë kur mjekësia ishte shpesh privilegj i atyre që mund ta përballonin, Pantaleoni e shndërroi shërimin në një akt dashurie dhe mëshire. Rrëfimet e lashta tregojnë se shumë njerëz jo vetëm gjetën shërim fizik, por edhe u afruan me fenë e krishterë përmes dëshmisë së tij. Një ndër episodet më të njohura është shërimi i një të verbri, i cili, pasi kishte shpenzuar gjithë pasurinë te mjekë të tjerë pa dobi, rifitoi shikimin falë lutjes së Pantaleonit. Kjo ngjarje çoi në kthimin në besim jo vetëm të të verbrit, por edhe të babait të vetë shenjtit.

Pas vdekjes së të atit, Pantaleoni shpërndau pasurinë e trashëguar ndër skllevërit dhe të varfrit, duke zgjedhur një jetë tërësisht në shërbim të Zotit dhe të njerëzve. Pikërisht bujaria dhe shërbimi i tij falas ngjallën zilinë e mjekëve të tjerë, të cilët e denoncuan te perandori si të krishterë.

Pantaleoni u thirr para perandorit dhe iu kërkua të mohonte Krishtin e t'u rikthehej kulteve pagane. Ai nuk pranoi. Madje, sipas traditës, propozoi që të provohej se kush kishte fuqinë e vërtetë për të shëruar: priftërinjtë paganë apo Krishti. Kur një njeri i paralizuar nuk mundi të shërohej nga lutjet e priftërinjve paganë, Pantaleoni e shëroi në emër të Krishtit. Kjo mrekulli bëri që shumë të pranishëm të besonin, por e zemëroi edhe më shumë perandorin dhe autoritetet pagane.

Pasuan tortura të shumta. Tradita përshkruan se Pantaleoni u gërvisht me kthetra hekuri, u dogj me pishtarë, u hodh në det, u ekspozua para bishave të egra dhe u lidh në rrotën e mundimeve. Çdo herë, rrëfimet tregojnë se Zoti e ruante në mënyrë të mrekullueshme. Këto episode, ndonëse të mbushura me elemente legjendare, synojnë të shprehin qëndrueshmërinë e martirit në fe dhe bindjen e të krishterëve të parë se asnjë dhunë nuk mund ta mposhtë atë që mbështetet te Krishti.

Më në fund, rreth vitit 305, u dha urdhri për ekzekutimin e tij. Tradita rrëfen se, para se t'i pritej koka, krahët iu gozhduan mbi një pemë. Kur shpata e goditi, nga plagët e tij doli gjak i përzier me qumësht, ndërsa pema e tharë ku ishte lidhur u mbush me fruta. Këto rrëfime simbolike janë pjesë e traditës hagiografike, e cila synonte të paraqiste martirin si shenjë të jetës që lind nga flijimi. Vdekja e Pantaleonit nuk u pa si humbje, por si kurorëzim i një jete të dhuruar plotësisht për Zotin dhe për të afërmin.

Studiuesit modernë vënë në dukje se "Passio", rrëfimi i martirizimit të tij, përmban shumë elemente legjendare të zakonshme në letërsinë hagiografike të shekujve të parë. Megjithatë, përtej zbukurimeve letrare, mbetet e sigurt se kulti i Shën Pantaleonit është ndër më të lashtët në Kishë. Ai nderohej që në shekujt e parë si në Lindje ashtu edhe në Perëndim, dhe emri i tij përmendet në martirologjitë e hershme, të cilat e vendosin përkujtimin e tij më 27 korrik.

Edhe sot Shën Pantaleoni mbetet një figurë frymëzuese për mjekët, infermierët, mamitë dhe të gjithë ata që kujdesen për jetën e njeriut. Shën Pantaleoni na kujton se profesioni shëndetësor është, para së gjithash, një shërbim ndaj dinjitetit të personit. Me jetën e tij ai dëshmoi se shkenca dhe feja nuk janë në kundërshtim, por mund të bashkohen në dashurinë konkrete për njeriun. Për këtë arsye, besimtarët vazhdojnë ta thërrasin si ndërmjetësues në kohë sëmundjeje dhe ta nderojnë si mjekun që shëronte trupin pa harruar kurrë shpirtin.