Dom Ndre Mjeda – Zëri që nuk hesht kurrë
Vatican News
Më 1 gusht kujtojmë kalimin në amshim të një prej figurave më të ndritura të kulturës shqiptare, meshtarit, poetit, gjuhëtarit dhe atdhetarit Dom Ndre Mjedja. Edhe pse heshti zemra e tij në vitin 1937, fjala që la pas vazhdon të kumbojë si këngë e përjetshme në shpirtin e kombit.
I lindur në Shkodër, në një familje të thjeshtë me prejardhje nga Mjedja, ai e nisi udhëtimin e dijes në vendlindje dhe e vazhdoi në qendrat më të njohura të Evropës. Atje u formua si meshtar, studiues dhe poet, por zemra e tij nuk u shkëput kurrë nga Shqipëria.
Kur u kthye në atdhe, nuk u mjaftua vetëm me shërbimin në altar. Dom Ndre Mjedja iu përkushtua edhe çështjes kombëtare, duke besuar se liria dhe dija janë dy krahët mbi të cilët ngrihet një popull. Bashkë me të vëllanë themeloi shoqërinë "Agimi", e cila hodhi themele të rëndësishme për arsimin dhe për alfabetin e gjuhës shqipe.
Dashuria për kombin i solli edhe vuajtje. Autoritetet osmane e arrestuan për veprimtarinë e tij patriotike, por nuk arritën t'i burgosnin mendimin dhe idealin. Në Kongresin historik të Manastirit, më 1908, Dom Ndre Mjedja u bë një nga arkitektët e alfabetit të njësuar të gjuhës shqipe, duke lënë një gjurmë të pashlyeshme në historinë e kulturës sonë.
Në poezinë e Dom Ndre Mjedjës gjuha shqiptare lulëzon me një bukuri të rrallë. Vargjet e tij janë të mbushura me mall për atdheun, dashuri për natyrën, besim në Zot dhe shpresë për lirinë. Te "Vaji i Bylbylit", zëri i zogut shndërrohet në zërin e një kombi që kërkon të çlirohet. Në "I Tretuni", "Malli për Atdhe", "Shtegtari", "Gjuha Shqype", "Bashkonju" dhe "Liria", ai i dha shpirt fjalës shqipe dhe e ngriti atë në lartësinë e artit të vërtetë.
Pas Luftës së Parë Botërore, frymëzimi i tij mori një dimension historik. Në poemat "Scodra" dhe "Lissus", Dom Ndre Mjedja ringjalli lavdinë e qytetërimit ilir, duke e parë historinë si burim krenarie dhe force për brezat që do të vinin.
Por madhështia e Dom Ndre Mjedës nuk qëndron vetëm në poezi. Ai ishte një nga mjeshtrit më të mëdhenj të gjuhës shqipe. Punoi me pasion në gramatikë, leksikologji dhe filologji, studioi dorëshkrimet e autorëve të vjetër shqiptarë dhe ndihmoi në pasurimin e gjuhës letrare, duke e bërë atë më të pastër, më të pasur dhe më të denjë për kulturën evropiane.
Në vitet e fundit të jetës, larg zhurmës së politikës, Dom Ndre Mjedja zgjodhi qetësinë e misionit të meshtarit dhe të mësuesit. Në Shkodër vazhdoi të mbillte farën e dijes deri më 1 gusht 1937, kur u nda nga kjo botë.
Dom Ndre Mjedja mbetet një yll i pashuar i letërsisë dhe kulturës shqiptare. Vargjet e tij nuk janë vetëm poezi; ato janë lutje, histori, atdhedashuri dhe dritë. Ai na mëson se një komb jeton përmes gjuhës së tij dhe se fjala, kur lind nga e vërteta dhe dashuria, nuk vdes kurrë.
