Leoni XIV: kënga bashkon zemrat, ndërsa muzika është pjesë e vetë liturgjisë

Vatican News

Në Bazilikën e Shën Pjetrit, gjatë audiencës së përgjithshme të kësaj të mërkure, 19 gusht, Papa Leoni XIV u ndal sërish te Sacrosanctum Concilium, Kushtetuta e Koncilit II të Vatikanit mbi liturgjinë. Këtë herë, vëmendja e tij u përqendrua te muzika e shenjtë dhe te vendi që kënga zë në kremtimin liturgjik. Për Papën, muzika nuk është një zbukurim i jashtëm i Meshës, por pjesë e vetë veprimit liturgjik: kur besimtari këndon, ai lutet dhe bashkon zemrën e tij me atë të të tjerëve dhe me Zotin.

Në katekizmin e tij, Leoni XIV rikujtoi se Kisha e ka konsideruar gjithmonë muzikën një thesar të çmuar të jetës së saj. Sacrosanctum Concilium e përshkruan traditën muzikore të Kishës si një “thesar me vlerë të paçmueshme” dhe thekson se kënga e shenjtë, e bashkuar me fjalën, është pjesë përbërëse e liturgjisë solemne. Prandaj, sa më ngushtë të lidhet muzika me veprimin liturgjik, aq më shumë ajo i shërben shenjtërisë së kremtimit.

Duke u ndalur te kuptimi i këngës, Papa kujtoi një shprehje të Shën Augustinit, “Cantare amantis est” – “të këndosh është karakteristikë e atij që dashuron”. Në këtë këndvështrim, kënga nuk është vetëm një formë artistike, por një mënyrë për të shprehur atë që zemra përjeton në lutje. Përmes saj, njeriu hapet ndaj hirit të Zotit dhe lejon që Ai ta formësojë nga brenda.

Por kënga ka edhe një forcë tjetër: ajo bashkon. Kur shumë zëra bëhen një, dallimet mes njerëzve kalojnë në plan të dytë dhe të gjithë bashkohen në lavdinë e Zotit. Pikërisht për këtë arsye, tha Papa, kënga mund të bëhet një shfaqje e vetë Kishës, sepse në harmoninë e zërave bëhet e dukshme ajo bashkësi që qëndron në zemër të jetës së saj.

Nga kjo pikëpamje, muzika liturgjike nuk mund t’i nënshtrohet thjesht modave apo shijeve personale. Ajo duhet t’i përshtatet momentit që kremtohet, të ketë cilësi artistike dhe, njëkohësisht, të jetë e kuptueshme dhe e realizueshme nga bashkësia. Edhe tekstet e këngëve kanë një rëndësi të veçantë: ato duhet të jenë të thella, por të kuptueshme, dhe të frymëzohen kryesisht nga Shkrimi i Shenjtë, librat liturgjikë dhe tradita shpirtërore e Kishës.

Papa u ndal gjithashtu te pjesëmarrja aktive e besimtarëve, një prej temave qendrore të reformës liturgjike të Koncilit. Të marrësh pjesë në liturgji nuk do të thotë thjesht të jesh fizikisht i pranishëm, por të hysh me vetëdije në misterin që kremtohet dhe ta lidhësh atë me jetën e përditshme. Në këtë kuptim, kënga, përgjigjet e besimtarëve, psalmet, antifonat, por edhe heshtja e shenjtë, bëhen mënyra konkrete të pjesëmarrjes.

Leoni XIV rikujtoi edhe vlerën që Sacrosanctum Concilium i jep këngës gregoriane, pa përjashtuar format e tjera të muzikës së shenjtë. Po kështu, Koncili i kushton një rëndësi të veçantë organos, ndërsa lejon edhe instrumente të tjera, për sa kohë që i përshtaten karakterit të shenjtë të kremtimit dhe ndihmojnë besimtarët në lutje.

Në këtë kuadër hyn edhe inkulturimi. Traditat muzikore të popujve të ndryshëm, shpjegoi Papa, nuk duhen lënë mënjanë, sepse ato janë pjesë e jetës fetare dhe shoqërore të komuniteteve. Kisha, përkundrazi, është e thirrur t’i njohë dhe t’i vlerësojë ato, duke promovuar njëkohësisht një edukim të duhur të ndjenjës fetare.

Një rol të rëndësishëm në këtë proces ka schola cantorum, e cila për Papën është një mjet i rëndësishëm baritor. Po aq i rëndësishëm është edhe formimi i atyre që merren me muzikën liturgjike. Prandaj, Etërit Konciliarë kërkojnë që në seminare, noviciate dhe shkolla katolike të promovohet edukimi dhe praktika e muzikës së shenjtë, ndërsa këngëtarët dhe muzikantët të pajisen me një formim të fortë liturgjik.

Në fund, Papa Leoni XIV e vendosi këtë reflektim mbi muzikën në vazhdën e traditës së Etërve të Kishës. Duke kujtuar Shën Injacin e Antiokisë, ai solli përpara besimtarëve imazhin e një kori ku secili zë bashkohet me të tjerët për të krijuar një harmoni të vetme. Është, në fund të fundit, edhe një figurë e asaj që Kisha synon të jetë: një bashkësi njerëzish të ndryshëm që, duke u bashkuar në lutje dhe në lavdinë e Zotit, bëhen një zë i vetëm.