Abp Polvani: Magnifica humanitas drogowskazem na lata

Jean Charles Putzolu, Dorota Abdelmoula-Viet – Watykan

Magnifica humanitas, pierwsza encyklika Leona XIV, zaprezentowana 25 maja 2026 r. w watykańskiej Auli Synodalnej, podejmuje temat wyzwań, jakie stawia przed całą ludzkością sztuczna inteligencja.

135 lat po encyklice Leona XIII Rerum novarum, napisanej wobec ówczesnej rewolucji przemysłowej, ponownie przypomina i aktualizuje stanowisko Kościoła wobec zachodzących dziś przemian. Papieski dokument podejmuje refleksję nad kwestiami etycznymi, społecznymi i ekonomicznymi, związanymi z rozwojem sztucznej inteligencji (AI), a także nad wpływem tejże na poszanowanie godności człowieka.

Katolicka nauka społeczna: solidny fundament i potrzebne innowacje

W rozmowie z mediami watykańskimi abp Carlo Maria Polvani zwraca uwagę najpierw na dwa pierwsze rozdziały, które Leon XIV poświęca objaśnieniu, czym jest katolicka nauka społeczna. „Przedstawia nie tylko jej teologiczne podstawy, lecz także jej najważniejsze zasady i główne osie, które rzeczywiście można uznać za solidne podwaliny: dobro wspólne, powszechne przeznaczenie dóbr, subsydiarność, solidarność, zasadę sprawiedliwości społecznej – wylicza hierarcha – Fundament jest zatem mocny, a encyklika wprowadza aktualizację”.

Podkreśla, że „Kościół posiada zasady, wypracowane podczas wielkich kryzysów, jak pierwszy kryzys rewolucji przemysłowej, a dziś dostrzega na horyzoncie kolejny z nich. Dlatego ponownie sięga po bogactwo swej tradycji, by wprowadzać innowacje, opierając się zarazem mocno na swoim fundamencie”.

AI przynagla do wychowania do poszukiwania prawdy

Papieski współpracownik mówi też o potrzebie uczenia młodych ludzi poszukiwania prawdy, na co Ojciec Święty zwraca uwagę m.in. w 4 rozdziale dokumentu. „Wyróżnia trzy wielkie obszary: pracę, wolność i prawdę. Kwestia wychowania dotyczy zwłaszcza prawdy i wolności, ale przede wszystkim prawdy – przypomina papieską refleksję abp Polvani. – Chodzi o rozwijanie u młodych pokoleń, które już żyją w świecie AI, nie zdając sobie z tego sprawy, bo nie znały świata sprzed niej ani krytycznego ducha. Nie w znaczeniu negowania, lecz w sensie pozytywnego, świadomego korzystania z tego narzędzia”.

Potrzeba „kulturowego rozbrojenia”

Pytany o to, jaki może być wkład Kościoła w debatę nad sztuczną inteligencją, sekretarz Dykasterii ds. Kultury i Edukacji, wskazuje na 3. rozdział encykliki, w którym Papież podejmuje ten temat. Zwraca uwagę na dobro, ale też na ryzyka, jakie wiążą się z rozwojem AI i wskazuje, że Kościół może przyczyniać się do tego, by nie stawała się ona zagrożeniem. „Kluczowym pojęciem jest tu rozbrojenie kulturowe, które proponuje Kościół. Wszyscy pamiętamy, że Papież mówił o ‘pokoju nieuzbrojonym i rozbrajającym’, już na początku swojego pontyfikatu. W Magnifica humanitas powraca do tej zasady. Jeśli AI jest formą władzy i jeśli ma służyć dobru ludzkości, musi zostać rozbrojona, to znaczy nie może być używana do celów niebezpiecznych” – mówi arcybiskup.

Owoc wieloletniej refleksji Kościoła

„Myślę, że Leon XIV jest pierwszym papieżem, który rozpoczyna swój pontyfikat od encykliki społecznej. Nie przypominam sobie precedensu – mówi abp Polvani. – Już Benedykt XVI, a potem papież Franciszek, który mówił o tym na szczycie G7 w 2024 roku we Włoszech, wskazywali na wagę tego zjawiska. Wraz z rozwojem trzech ostatnich pontyfikatów, odpowiedź Kościoła stawała się coraz wyraźniejsza”. Jak dodaje, opublikowana właśnie encyklika jest dojrzałą odpowiedzią, „a nawet drogowskazem na nadchodzące lata”.