Forum PATH: Teologia będzie transdyscyplinarna albo jej nie będzie

ks. Paweł Rytel-Andrianik – Watykan

Trzy wskazania metodologiczne i życiowe

„Oblicza naukowe, mądrościowe i solidarne nie są alternatywami, lecz konstytutywnymi wymiarami jednej powołania. Teologia ograniczona wyłącznie do wymiaru naukowego staje się jałową erudycją; sama mądrościowa grozi sentymentalizmem; wyłącznie solidarna traci fundament prawdy. Wyzwanie polega na integracji tych trzech perspektyw w badaniach, nauczaniu i życiu” – podkreślił abp Staglianò, zachęcając do pielęgnowania jedności tych wymiarów. XIII Międzynarodowe Forum w Rzymie odbyło się pod hasłem: „Ad Theologiam Promovendam: rewolucja epistemiczna? Nowe horyzonty myśli wierzącej”. Materiały z forum są dostępne na kanale YouTube Pontificia Academia Theologica (http://www.youtube.com/@pontificiaaccademiaditeologia)

Drugie wskazanie przewodniczącego PATH dla teologów i teolożek świata to „praktykowanie dialogu transdyscyplinarnego z odwagą i pokorą”. „Odwaga oznacza wychodzenie poza strefę komfortu, naukę nowych języków i pozwolenie, by różne dziedziny wiedzy nas pytały” – wyjaśnił. Pokora natomiast „pozwala uznać, że teologia nie posiada wszystkich odpowiedzi, ale może wskazać właściwe pytanie – o sens, godność i przeznaczenie człowieka i świata”.

„Nie zapominać nigdy, że teologia jest służbą Kościołowi i światu” – to trzecie wskazanie abp. Staglianò, przypominające słowa Papieża Leona XIV z 13 września 2025 r., który podkreślił, że teolog jest wezwany do komunikowania wszystkim „wiedzy” i „smaku” wiary, aby mogła ona oświecać życie, wyzwalać słabych i wykluczonych, dotykać i leczyć cierpiące ciało ubogich oraz pomagać w budowaniu świata braterskiego i solidarnego.

Forum Papieskiej Akademii Teologicznej

Trzy inicjatywy Papieskiej Akademii Teologicznej

W odpowiedzi na misję powierzoną przez Ojca Świętego PATH, czyli „rozwijać i ucieleśniać teologię mądrościową, na służbie Kościołowi i światu”, przewodniczący wskazał trzy strategiczne linie, które będą kształtowały przyszłość akademii w nadchodzących latach.

Pierwsza to budowa globalnej sieci teologii mądrościowej. „Na pięciu kontynentach powstaną obszary regionalne z wyznaczonymi referentami” – tłumaczy abp Staglianò.

Druga inicjatywa zakłada ustalenie wspólnej metody dla przedstawicieli regionalnych. „Będą oni formowani jako prawdziwi ‘teolodzy mądrościowi’, zdolni integrować trzy oblicza PATH – naukowe, mądrościowe i solidarne – w animacji sieci lokalnych” – dodał przewodniczący. Jesienią 2026 r. planowane jest spotkanie w Rzymie, mające stworzyć „wspólną koiné metodologiczną, opartą na filarach Ad Theologiam Promovendam: teologia mądrościowa, transdyscyplinarność, dialog, kerygmat, służba misji ewangelizacyjnej”.

Trzecia inicjatywa dotyczy animacji wieczerników teologicznych. „Zaproponowane zostaną tematy odpowiadające na wielkie pytania współczesności, podzielone na sześć obszarów: teologiczno-fundamentalny (‘smak’ wiary); antropologiczno-etyczny (człowiek w próbie); społeczny i polityczny (teologia w ‘polis’); kulturowy i artystyczny (piękno zbawiające); pastoralny i formacyjny (teologia w życiu Kościoła); transdyscyplinarny (dialog z naukami)” – wskazał abp Staglianò.

Przyszłość teologii

Podsumowując forum, abp Staglianò zaznaczył, że z wszystkich wystąpień wyłoniła się wspólna konkluzja: „teologia przyszłości będzie transdyscyplinarna albo jej nie będzie”.

Podczas forum Massimo Naro (Papieski Wydział Teologiczny Sycylii) podkreślił, że teologia nie jest wiedzą izolowaną od kultury, lecz powołaną do odczytywania nowych idiomów – matematycznych, informatycznych, artystycznych, filozoficznych – aby uzasadniać mądrość wiary. Teodora Rossi (Papieski Uniwersytet Świętego Tomasza z Akwinu – Angelicum) zaznaczyła, że teologia moralna nie jest etyką abstrakcyjnych zasad, lecz mądrością życia, która, oświecona Ewangelią, towarzyszy ludziom i wspólnotom w poszukiwaniu dobra możliwego.

Forum PATH

W sesji prowadzonej przez Giuseppe Marco Salvati, prałata sekretarza PATH, Francesca Cocchini (Uniwersytet La Sapienza w Rzymie i Papieski Uniwersytet Laterański) zaznaczyła, że teologia Ojców nigdy nie była abstrakcyjna, lecz spleciona z doświadczeniem wiary i potrzebami duszpasterskimi wspólnot. Jean Ehret (Luksemburska Szkoła Religii i Społeczeństwa) podkreślił, że trzej mistrzowie – Augustyn, Tomasz, Rosmini – to nie tylko autorytety przeszłości, lecz żywe źródła dla teologii pragnącej być dziś mądrą i wiarygodną.

7 marca odbyła się także Tavola Rotonda, wprowadzona przez abp. Ignazio Sanna, prezesa honorowego PATH i moderowana przez Marco Piras, odpowiedzialnego za komunikację PATH, pod hasłem: „Od wiary do braterstwa: teologia jako matryca kultury solidarności”. Wzięli w niej udział: Debora Diego (dyrektor Muzeów Watykańskich); Nicolò Mannino, prezes Parlamento della Legalità Internazionale; Antonio Manzo, dziennikarz; Giovanni Mazzillo, proboszcz i teolog; Andrea Pagliaro, komendant prowincjonalny Arma dei Carabinieri w Parmie; Antonio Pompili, proboszcz i koordynator PATH solidale; Carlo Simeone, sekretarz Rady Wyższych Studiów PATH.

Podczas spotkania zaprezentowano także tom „Una teologia sapienziale. Indagini e proposte per un modello teologico” pod redakcją Roberto Nardin (Marcianum Press). Forum Pontificia Academia Theologica organizowane jest co dwa lata od 2002 roku.

Z Polski na Forum PATH był ks. Michał Jędrzejski, który reprezentował rektora KUL ks. Mirosława Kalinowskiego, będącego od 2025 roku w Papieskiej Akademii teologicznej.