ՄԽԻԹԱՐ ԱԲԲԱՀԱՅՐ` Մխիթարեան միաբանութեան հիմնադիրը (64)

64.- ՄԽԻ­ԹԱ­Ր ԿԸ ԿԱԶ­ՄԱ­ԿԵՐ­ՊԷ ԻՐԵՆՑ ԱՌՕ­ՐԵԱՅ ԿԵԱՆ­ՔԸ ՎԵ­ՆԵ­ՏԻ­ԿԻ ՄԷՋ 

Մ­խի­թար եւ իր աշա­կերտ­նե­րը Վե­նե­տի­կի մէջ առա­ջին շր­ջա­նին շատ դժուար օրեր կ՚անցընեն։ Ամէն տե­սակ նե­ղու­թիւն շր­ջա­պա­տած էր զի­րենք։ Օտա­րու­թեան մէջ, ան­տե­ղեակ տեղ­ւոյն լե­զուին եւ սո­վո­րու­թիւն­նե­րուն, բո­լո­րո­վին նոր մի­ջա­վայ­րի մէջ յայտ­նուած էին։ Միաժա­մա­նակ դրա­մի սղու­թիւ­նը կը նե­ղէր զի­րենք։ Իրենց հետ բե­րած 250 դա­հե­կա­նը ար­դէն շա­տոնց ծախ­սուած էր տան վարձ­քը վճա­րե­լու, նուա­զա­գոյն կահ կա­րա­սիով ապա­հո­վե­լու եւ նոր գլ­խարկ ու ոտ­նա­ման գնե­լու հա­մար, եւ Մխի­թար ստի­պուած էր բա­րե­կա­մէ մը պարտ­քով 150 դա­հե­կան առ­նել։

Մ­խի­թար կը դի­մէ վե­նետ­կե­ցի ծա­նօթ սե­պուհ­նե­րուն, որոնց բա­րե­կա­մու­թիւ­նը Մե­թո­նի օրե­րէն կը վայելէր։ Անոնց մի­ջամ­տու­թեամբ իրա­ւունք կը ստա­նան պա­տա­րա­գե­լու Վե­նե­տի­կի հինգ եկե­ղե­ցի­նե­րու մէջ, եւ հե­տե­ւա­բար պա­տա­րա­գուց­նե­րով կ՚ա­պա­հո­վեն իրենց օրա­պա­հի­կը։ Այդ ժա­մա­նակ­նե­րը, իւ­րա­քան­չիւր պա­տա­րա­գուց մօ­տա­ւո­րա­պէս 30 սոլ­տոյ, այ­սինքն լու­մայ էր, որ կը բա­ւա­րա­րէր օրուան հիմ­նա­կան ու­տես­տե­ղէ­նը ապա­հո­վե­լու, հա­ցով եւ հա­մեստ կտոր մը ձու­կով կամ մի­սով։

Մ­խի­թար կը պա­տա­րա­գէր ժո­ղովր­դա­պե­տի տան մէջ գտ­նուող փոք­րիկ մա­տու­ռի­կին մէջ, իսկ աշա­կերտ­նե­րը ամէն առա­ւօտ, ժա­մեր­գու­թե­նէն ետք, հինգ տար­բեր ուղ­ղու­թիւն­նե­րով եւ եր­կու հեր­թա­փո­խով կը մեկ­նէին իրենց յատ­կա­ցուած եկե­ղե­ցի­նե­րը։ Հոն հաս­նե­լով, պէտք է սպա­սէին որ իրենց կար­գը գար որ­պէս­զի կա­րե­նային պա­տա­րա­գել։ Եկե­ղեց­ւոյ մէջ պա­տա­րա­գի մը ներ­կայ գտ­նուե­լով եւ կամ աւան­դա­տան մէջ առան­ձին՝ կ՚ամ­փո­փուէին եւ պա­տա­րա­գի մա­տու­ցա­նե­լու նա­խա­պատ­րաս­տա­կան աղօթք­նե­րը կը կա­տա­րէին։ Ապա, պա­տա­րա­գե­լէ ետք, ան­մի­ջա­պէս ու­ղիղ տուն կը վե­րա­դառ­նային, առանց աջ-ձախ դե­գե­րե­լու, հե­տաքրք­րա­սի­րու­թեամբ ու­շա­նա­լու եւ կամ աւե­լորդ խօ­սակ­ցու­թիւն­նե­րու բռ­նուե­լու։

­Տուն հաս­նե­լով, որ ար­դէն իրենց հա­մար վան­քի վե­րա­ծուած էր, կը նուի­րուէին իրենց ուս­ման, ըն­թեր­ցու­մին եւ կամ ըն­դօ­րի­նա­կե­լու տար­բեր ու­սում­նա­կան գիր­քե­րը որ Մխի­թար Աբ­բա­հայր կը թարգ­մա­նէր։ Զան­գա­կի ղօ­ղան­ջով մա­տուռ կը հա­ւա­քուէին կէ­սօ­րուան ժա­մեր­գու­թիւ­նը կա­տա­րե­լու եւ ապա միաս­նա­բար կը ճա­շէին։ Եւ քա­նի որ եղ­բայր­նե­րէն ոչ մէ­կը Վե­նե­տիկ եկած էր, բո­լոր ծա­ռա­յու­թիւն­նե­րը հեր­թա­կա­նու­թեամբ, փոխն ի փոխ կը կա­տա­րէին։ Ժա­մա­նա­կա­գի­րը՝ Հ. Մատ­թէոս կը գրէ. «Բա­ցի եր­կու աւագ վար­դա­պետ­նե­րէն, բո­լորս պա­տա­նի նո­րըն­ծայի նման՝ Աս­տու­ծոյ շնորհ­քով կ՚են­թար­կուէինք Մխի­թար Աբ­բա­հօր դաս­տիարա­կու­թեան, ու­րախ ու զուարթ, կար­ծես նո­րըն­ծա­յա­րա­նի մէջ ըլ­լայինք այդ տան մէջ» (1716 §6)։ Ժամ մը հան­գիստ ընե­լէ ետք, կր­կին բո­լո­րը կը նուի­րուէին իրենց ուս­ման, մին­չեւ երե­կոյեան ժա­մեր­գու­թեան պա­հը, որու կը յա­ջոր­դէր միաս­նա­բար կա­տա­րուած մտա­ծա­կան աղօթ­քը։ Ընթ­րի­քէն ետք ալ ժամ մը միասին կ՚ան­ցը­նէին, եւ ապա իւ­րա­քան­չիւ­րը իր սե­նեակը քա­շուե­լով խղ­ճի քն­նու­թիւ­նը կը կա­տա­րէր եւ Աս­տու­ծոյ յանձ­նուե­լով քու­նի կ՚անց­նէր։