«Նարեկ»ը՝ Մարդկային Հիւանդութիւնների Դեղատոմս

Գրիգոր Նարեկացու «Մատեան Ողբերգութեան» հատորը հայկական մշակոյթի ամենախոր եւ ամենաազդեցիկ գրքերից է։ Այն գրուել է աւելի քան հազար տարի առաջ, սակայն մինչ այսօր շատ մարդիկ շարունակում են վերադառնալ այս գրքին՝ յատկապէս կեանքի դժուարին կամ անորոշ ժամանակաշրջաններում։

 Նախորդ շաբաթ, անդրադառնալով համաշխարհային գրականութեան մէջ հոգեբանական լուրջ ներգործութիւն ունեցող գրքերին, չէինք կարող չխօսել Գրիգոր Նարեկացու «Մատեան Ողբերգութեան» մասին, որ դարերով փոխանցուել է ոչ միայն որպէս հոգեւոր գրականութիւն այլ նաեւ որպէս «դարմանող» միջոց, դեղատոմս տարբեր հիւանդութիւնների դէմ: Այդ պատճառով, դարեր շարունակ մարդիկ «Նարեկ»ը կարդացել են հիւանդութեան, կորստի, պատերազմի եւ հոգեկան ծանրութեան ժամանակ։ Փորձենք գիրքը դիտարկել բժշկական տեսանկիւնից:

 «Նարեկի» ամենակարեւոր առանձնայատկութիւններից մէկն անկեղծութիւնն է։ Նարեկացին չի փորձում ներկայանալ որպէս կատարեալ, անսխալական կամ «լուսաւոր» մարդ։ Ընդհակառակը՝ նա բացում է իր ամբողջ ներքին հակասութիւնը, վախերը, մեղքի զգացողութիւնը, կոտրուածութիւնն ու հոգեկան տառապանքը։ Նարեկացին թոյլ է տալիս տեսնել, որ մարդկային ցաւը բնական է եւ թէ մարդը կարող է խօսել իր խոցելիութեան մասին առանց դիմակի։ Հէնց այս անկեղծութիւնն է մարդկանց տալիս հոգեբանական թեթեւութիւն․ մարդը հասկանում է, որ միայնակ չէ իր ներքին պայքարի մէջ։

 Գիրքը կառուցուած է որպէս խոր անձնական դիմում՝ Աստծուն, բայց շատ ընթերցողների համար այն նաեւ մարդու երկխօսութիւնն է սեփական հոգու հետ։

 Նարեկացին անընդհատ ինքն իրեն հարցնում է, փորձում հասկանալ իր վիճակը, ընդունել իր թուլութիւնները եւ միաժամանակ՝ չկորցնել յոյսը։ Այս ինքնադիտարկումը շատ մօտ է ժամանակակից հոգեբանութեան որոշ գաղափարների, որտեղ կարեւոր է սեփական զգացմունքների գիտակցումը։ «Նարեկ»ը մարդուն սովորեցնում է չփախչել սեփական ներսից։ Նա ցոյց է տալիս, որ ցաւի մասին խօսելը երբեմն բուժման մի մասն է։

 Այսօր շատ հոգեբաններ նշում են, որ հոգեկան հաւասարակշռութիւնը սկսւում է այն պահին, երբ մարդը դադարում է ճնշել իր ցաւը եւ սկսում է ընդունել այն։

 Նարեկացու լեզուն ունի իւրայատուկ երաժշտականութիւն։ Կրկնութիւնները, ռիթմը (կշռոյթը), պատկերները եւ աղօթքի հոսքը ստեղծում են ներքին կենտրոնացման զգացում։ Դանդաղ, ռիթմիկ եւ խոր զգացմունքային խօսքը կարող է ազդել մարդու ներքին վիճակի վրայ։

 Նարեկացին հաւատում է, որ նոյնիսկ ամենակոտրուած մարդը կարող է արժանի լինել սիրոյ, ողորմութեան եւ ներման։ Այս գաղափարը շատ կարեւոր հոգեբանական ազդեցութիւն ունի․ այն մարդուն թոյլ է տալիս չնոյնացնել իրեն իր սխալների կամ ցաւի հետ։ Այն յիշեցնում է, որ մարդը միայն ընկերային դեր չունի, այլ ունի հոգեւոր եւ զգացմունքային խորութիւն, որը ուշադրութեան կարիք ունի։

Համադրեց` ԱՆԻ ԹԱԴԵՒՈՍԵԱՆ

Աղբիւրը` Ասպարէզ