„Ożywić empatię” – Triennale Sztuki Uniwersytetów Katolickich

Antonella Palermo - Watykan

Dykasteria ds. Kultury i Edukacji stworzyła projekt „Triennale Sztuki Uniwersytetów Katolickich” – międzynarodowej inicjatywy, która rozpocznie się 27 sierpnia na Papieskim Uniwersytecie Katolickim w Rio de Janeiro. Jest to projekt poświęcony twórczości artystycznej, badaniom naukowym i dialogowi. Jak wskazuje prefekt Dykasterii ds. Kultury i Edukacji kard. José Tolentino de Mendonça, „w kruchej teraźniejszości empatia jest niezbędną kulturową akcją ratunkową”.

Triennale Sztuki Uniwersytetów Katolickich jest inicjatywą promowaną przez Dykasterię ds. Kultury i Edukacji Stolicy Apostolskiej i łączy artystów, uniwersytety katolickie, kuratorów oraz instytucje kultury   (@Vatican Media)

W programie przewidziano wystawy, zlecenia artystyczne, publikacje oraz programy publiczne poświęcone niektórym z najpilniejszych kwestii współczesności. Wydarzenie odbędzie się w różnych krajach w latach 2026–2027, a dobiegnie końca w Wenecji. Kuratelę nad tym przedsięwzięciem, które ma stanowić sposób na pobudzenie dynamiki myślenia na rzecz pokoju, postępu duchowego i braterstwa, powierzono profesorowi Nuno Crespo.

Wspólny projekt poświęcony zagrożonej empatii

W projekcie wezmą udział również: Katolicki Uniwersytet Najświętszego Serca w Mediolanie, Papieski Uniwersytet Katolicki w Chile, Papieski Uniwersytet Javeriana w Kolumbii, Boston College, Portugalski Uniwersytet Katolicki w Lizbonie oraz Katolicki Uniwersytet Angoli w Luandzie. 

Pierwsza edycja, zatytułowana „Exercises in Empathy” („Ćwiczenia z empatii”), będzie okazją do refleksji nad rolą edukacji uniwersyteckiej, relacjami międzyludzkimi oraz pojęciem empatii, nawiązując do jednej z głównych kwestii podjętych w encyklice Leona XIV „Magnifica humanitas”: napięcia między symulacją a doświadczeniem oraz empatii jako kategorii zagrożonej.

Kard. De Mendonça: empatia jako fundament misji akademickiej

Prefekt Dykasterii ds. Kultury i Edukacji kard. Tolentino de Mendonça wyjaśnia sens tego projektu, odwołując się do faktu, że to sam Papież Leon zachęca uniwersytety do podążania ścieżką empatii. Portugalski kardynał i poeta podkreśla, że empatia ma fundamentalne znaczenie dla powołania uniwersytetu: „Tylko uniwersytet zdolny do empatii potrafi przekształcić fragmentaryczność wiedzy specjalistycznej w mądrość ukierunkowaną na dobro konkretnych osób i społeczeństw”. 

Empatia, jak stwierdza w świetle tekstu papieskiego, nie powinna być traktowana jako retoryczna ozdoba, ale jako „zasada strukturalna: to właśnie dzięki zdolności do wczucia się w doświadczenie drugiej osoby i przyjęcia jej punktu widzenia uniwersytet może realizować swoje najgłębsze powołanie, a mianowicie: tworzyć wspólnotę wokół prawdy”.

Empatia – kulturowa akcja ratunkowa

„W kruchym i rozfragmentowanym kontekście współczesności – czytamy dalej w oświadczeniu prefekta opublikowanym 7 sierpnia – naznaczonym rosnącą polaryzacją oraz coraz bardziej wyrafinowanymi formami komunikacji, które paradoksalnie bardziej izolują niż łączą, empatia jawi się jako niezbędna kulturowa akcja ratunkowa”. 

Kardynał dodał, że „jest ona coraz bardziej niezbędnym narzędziem do budowania i dzielenia się wiedzą, do tworzenia wzajemności, do ożywiania praktyk opartych na współpracy – i to nie tylko w wyłącznej sferze relacji osobistych, ale także, a może przede wszystkim, w wielogłosowej i rozległej sieci życia społecznego”. 

„Uniwersytet, który pielęgnuje empatię – podkreśla kardynał – kształci specjalistów, którzy nie sprowadzają drugiej osoby do roli danych liczbowych czy funkcji”.

Empatia i pokora

Prefekt odwołuje się również do refleksji św. Edyty Stein na temat empatii, wskazując zarazem na pokorę jako swego rodzaju jej siostrę. Święta wskazywała, że nigdy nie doświadczamy bólu ani radości drugiej osoby tak, jak ona sama je przeżywa. To właśnie ta konstytutywna pokora – fakt, że empatia nigdy nie znosi odmienności drugiej osoby. 

Triennale organizowane przez Dykasterię ma na celu tworzenie powiązań nie tylko między dziedzinami wiedzy, ale także między ludźmi, instytucjami i kulturami. Ma być „szkołą” empatii, aby zrealizować jedno z życzeń samego św. Johna Henry’ego Newmana.